Muzeum Archidiecezjalne w Gnieźnie zostało erygowane w 1989 przez ówczesnego biskupa gnieźnieńskiego, kardynała Glempa. Pierwszym dyrektorem, kustoszem i organizatorem zbiorów był Bolesław Dzierwa. Muzeum zostało otwarte w 1991.

Początkowo zbiory prezentowane były w skarbcu Katedry gnieźnieńskiej. Wkrótce jednak przeniesione zostały do specjalnie w tym celu zaadoptowanego budynku znajdującego się tuż przy Katedrze na Wzgórzu Lecha.

Zbiory Muzeum obejmują zabytki sztuki sakralnej należące do archidiecezji gnieźnieńskiej często przeniesione z innych miejsc (np. kolegiata w Kruszwicy i Trzemesznie).

Do najcenniejszych eksponatów Muzeum zalicza się:


    * Kielich Świętego Wojciecha - agatowa czara z X wieku w złotej oprawie z przełomu XII i XIII wieku

    * Kielich Dąbrówki (I kielich Dąbrówki)- wykonany ok. 1170 roku

    * Kielich królewski (II kielich Dąbrówki) - dar Mieszka III Starego dla gnieźnieńskiej archikatedry , wykonany ok. 1190 roku, pochodzi z Trzemeszna

    * Opłakiwanie z Gościeszyna - rzeźba z ok. 1420 r.

    * Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny - XIV-wieczna drewniana płaskorzeźba pochodząca z kościoła w Liszkowie



Muzeum sprawuje również opiekę nad skarbcem katedralnym, który obok Wawelskiego należy do posiadających najcenniejsze i najbardziej unikatowe zabytki sakralnej sztuki romańskiej i gotyckiej oraz nad zabytkami samej Katedry, do których należą m.in. Drzwi Gnieźnieńskie.